Bảng nhu cầu dinh dưỡng cho trẻ em theo độ tuổi

Bảng nhu cầu năng lượng và protein theo từng độ tuổi

Năng lượng (kcal) phục vụ hoạt động và tăng trưởng; protein cần cho việc hình thành, duy trì mô. Bảng dưới đây ghi giá trị nam/nữ theo thứ tự, dựa trên khuyến nghị cho người Việt Nam năm 2016. Từ 6 tuổi trở lên, cột năng lượng lấy mức hoạt động thể lực trung bình.

Ví dụ, trẻ nữ 3–5 tuổi có mức tham khảo 1.230 kcal và 25 g protein/ngày. Lượng này đến từ tổng thức ăn, đồ uống trong ngày; không phải một bữa ăn. Ở trẻ dưới 6 tháng, năng lượng và protein chủ yếu được cung cấp qua sữa, không dùng bảng để tự xây thực đơn ăn dặm.

Chất béo cũng là nguồn năng lượng thiết yếu. Tài liệu năm 2016 khuyến nghị tỷ lệ năng lượng từ chất béo khoảng 30–40% ở trẻ 6 tháng–2 tuổi, 25–35% ở trẻ 3–5 tuổi và 20–30% ở trẻ 6–19 tuổi. Vì vậy, chỉ đếm lượng đạm hoặc lượng cơm không phản ánh đầy đủ khẩu phần.

Bảng nhu cầu canxi, sắt, kẽm và vitamin theo tuổi

Ngoài năng lượng và protein, bữa ăn cần đáp ứng các vi chất liên quan đến xương, máu, miễn dịch và sự phát triển. Sắt và kẽm có mức khuyến nghị thay đổi theo khả năng hấp thu của khẩu phần; bảng sau dùng giả định hấp thu sắt 10% và hấp thu kẽm mức vừa để người đọc so sánh nhất quán.

Khoáng chất: canxi, sắt và kẽm

Lưu ý: mức sắt cho nữ 10–14 tuổi trong bảng là trường hợp chưa có kinh nguyệt. Khi đã có kinh, nhu cầu sắt có thể cao hơn rõ rệt. Nhu cầu sắt thay đổi theo tỷ lệ hấp thu và kẽm thay đổi theo chất lượng khẩu phần; không sử dụng một con số này làm liều bổ sung.

Vitamin A và vitamin D

RAE là đơn vị tương đương hoạt tính retinol dùng cho vitamin A; 1 µg vitamin D tương đương 40 IU. Giá trị vitamin A của trẻ dưới 12 tháng được tài liệu trình bày theo mức ăn vào đầy đủ (AI), còn các nhóm lớn hơn theo mức khuyến nghị (RDA). Đây là hai cách thiết lập nhu cầu khác nhau, không nên diễn giải thành mục tiêu dùng thực phẩm bổ sung.

Những nhóm dưỡng chất cần có trong bữa ăn của trẻ

Chất bột đường, chất béo và protein

Cơm, cháo, mì, bánh mì, khoai và các loại ngũ cốc cung cấp phần lớn chất bột đường. Dầu ăn, thực phẩm giàu chất béo và cá góp phần cung cấp lipid. Thịt, cá, trứng, sữa, đậu và các chế phẩm từ đậu là nguồn protein. Thay đổi món giúp trẻ ăn đa dạng thay vì dựa vào một thực phẩm được cho là “đủ chất”.

Canxi, sắt, kẽm và các vitamin

Sữa và sản phẩm từ sữa phù hợp độ tuổi, một số thực phẩm giàu canxi và rau xanh có thể góp phần cung cấp canxi. Thịt, cá, gia cầm, trứng và các loại đậu cung cấp sắt hoặc kẽm ở mức khác nhau; ăn thực phẩm giàu vitamin C cùng nguồn sắt thực vật có thể hỗ trợ hấp thu sắt. Rau màu xanh đậm, củ quả vàng cam cung cấp các tiền chất vitamin A; vitamin D có trong một số thực phẩm như cá béo và thực phẩm được tăng cường vi chất.

Rau, quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt còn góp phần cung cấp chất xơ. Nước uống phù hợp với tuổi, điều kiện thời tiết và vận động; với trẻ nhỏ đang bú mẹ, không thay sữa bằng nước hoặc đồ uống có đường.

Cách dùng bảng dinh dưỡng để chuẩn bị bữa ăn

Trẻ 0–5 tháng: nhu cầu được đáp ứng chủ yếu qua sữa

Theo khuyến cáo của WHO và UNICEF, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu nếu có thể. Trường hợp không bú mẹ hoặc cần phương án nuôi dưỡng khác, cha mẹ nên được nhân viên y tế hướng dẫn. Không lấy mức kcal trong bảng làm lý do cho trẻ ăn dặm sớm.

Trẻ 6–11 tháng: ăn bổ sung, tiếp tục bú sữa

Từ khoảng 6 tháng, bắt đầu cho trẻ ăn bổ sung với lượng nhỏ, tăng dần độ đặc và sự đa dạng theo khả năng ăn. WHO gợi ý 2–3 bữa ăn bổ sung/ngày ở 6–8 tháng, khoảng 3–4 bữa/ngày ở 9–23 tháng; có thể thêm 1–2 bữa phụ theo nhu cầu. Sữa mẹ hoặc sữa phù hợp vẫn góp phần đáng kể vào dinh dưỡng; không tính toàn bộ năng lượng trong bảng chỉ cho đồ ăn dặm.

Trẻ 1–5 tuổi: đa dạng thực phẩm, chia bữa hợp lý

Thực đơn trong ngày có thể luân phiên cơm hoặc khoai, thịt/cá/trứng/đậu, rau, trái cây và sữa hoặc thực phẩm thay thế phù hợp. Với trẻ còn nhỏ, thức ăn cần cắt nhỏ, mềm, tránh những dạng dễ gây hóc. Nếu trẻ ăn ít trong một bữa, nên xem lượng ăn cả ngày và tốc độ tăng trưởng thay vì ép trẻ phải ăn hết suất.

Trẻ 6–14 tuổi: điều chỉnh theo vận động và giai đoạn phát triển

Dùng mức năng lượng theo giới tính trong bảng làm mốc ban đầu, sau đó cân nhắc thời gian vận động, tăng trưởng và tình trạng sức khỏe. Trẻ chơi thể thao nhiều có thể cần năng lượng khác trẻ ít vận động. Ở tuổi dậy thì, nhu cầu sắt và một số dưỡng chất thay đổi, đặc biệt với trẻ gái bắt đầu có kinh.

Lưu ý để áp dụng bảng đúng và an toàn

·         Không cộng các giá trị trong bảng thành khẩu phần của một bữa: toàn bộ số liệu được tính theo ngày, trong đó dinh dưỡng từ sữa cũng được tính.

·         Không lấy bảng làm mục tiêu cứng cho mọi trẻ: cân nặng, chiều cao, mức hoạt động, tăng trưởng và bệnh lý có thể khiến nhu cầu thực tế khác mức tham khảo.

·         Không tự cho trẻ dùng viên sắt, kẽm, vitamin A hoặc vitamin D chỉ vì khẩu phần một ngày có vẻ chưa đạt bảng. Liều bổ sung cần xem xét độ tuổi, chế độ ăn và chỉ định phù hợp.

·         Theo dõi biểu đồ tăng trưởng và trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khi trẻ tăng trưởng chậm, sụt cân, ăn uống quá hạn chế, có dấu hiệu thiếu vi chất hoặc mắc bệnh cần chế độ ăn riêng.