4 nhóm chất dinh dưỡng cho trẻ mầm non và cách chọn thực phẩm

4 nhóm chất dinh dưỡng mầm non gồm những nhóm nào?

Cách chia thành bốn nhóm giúp phụ huynh dễ kiểm tra thực đơn có đa dạng hay không. Đây là cách phân nhóm theo chất dinh dưỡng nổi bật, không có nghĩa một thực phẩm chỉ cung cấp duy nhất một chất. Chẳng hạn, sữa có cả chất đạm, chất béo và canxi; các loại đậu vừa cung cấp đạm thực vật vừa có chất bột đường và chất xơ.

Nhóm chất bột đường: nguồn năng lượng cho hoạt động hằng ngày

Chất bột đường (carbohydrate) là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho trẻ vui chơi, vận động và học tập. Thực phẩm quen thuộc gồm gạo, cơm, cháo, bún, phở, mì, bánh mì, yến mạch, ngô, khoai lang và khoai tây.

Nên thay đổi các món tinh bột thay vì chỉ dùng cơm trắng. Có thể kết hợp gạo thông thường với yến mạch hoặc một phần ngũ cốc nguyên hạt phù hợp khả năng nhai của trẻ. Không nên xem bánh kẹo, nước ngọt là nguồn bột đường thay thế cho bữa chính.

Nhóm chất đạm: hỗ trợ xây dựng và phát triển cơ thể

Chất đạm (protein) cần thiết để hình thành và duy trì các mô trong cơ thể. Nguồn đạm động vật thường gặp là thịt lợn, thịt gà, thịt bò, cá, tôm, trứng, sữa; nguồn đạm thực vật có đậu phụ, đậu xanh, đậu nành và các loại đậu khác.

Phụ huynh nên luân phiên cá, trứng, thịt và đậu phụ trong các bữa, thay vì chỉ chọn một loại thịt. Một số thực phẩm giàu đạm còn cung cấp sắt, kẽm hoặc canxi. Khi chế biến, cần làm chín kỹ và loại bỏ xương, vỏ cứng hay phần dai khó nhai.

Nhóm chất béo: cung cấp năng lượng và hỗ trợ hấp thu vitamin

Chất béo cung cấp năng lượng và giúp cơ thể hấp thu các vitamin tan trong chất béo như A, D, E và K. Có thể dùng một lượng phù hợp dầu đậu nành, dầu cải, dầu ô liu trong chế biến; cá và quả bơ cũng là những thực phẩm có chất béo.

Không cần loại bỏ hoàn toàn dầu mỡ khỏi bữa ăn của trẻ. Tuy nhiên, nên ưu tiên món luộc, hấp, hầm hoặc áp chảo ít dầu thay cho đồ chiên ngập dầu thường xuyên; lượng chất béo cần điều chỉnh theo khẩu phần và sự phát triển của từng trẻ.

Nhóm vitamin và khoáng chất: có nhiều trong rau, quả và thực phẩm đa dạng

Vitamin và khoáng chất tham gia vào nhiều hoạt động của cơ thể, trong đó có phát triển xương, tạo máu và duy trì chức năng miễn dịch. Rau ngót, rau dền, cải xanh, cà rốt, bí đỏ, súp lơ, cam, quýt, xoài, chuối và đu đủ là những lựa chọn dễ tìm. Sữa, sữa chua và một số thực phẩm khác cũng góp phần cung cấp canxi.

Nên thay đổi rau và trái cây theo mùa, kết hợp nhiều màu sắc, ưu tiên trái cây nguyên miếng được cắt phù hợp thay vì thường xuyên dùng nước ép. Ngoài vitamin và khoáng chất, rau quả còn cung cấp chất xơ. Rau và trái cây không thay thế được thực phẩm giàu đạm hoặc chất béo trong khẩu phần.

Chọn thực phẩm và phối hợp bốn nhóm trong bữa ăn của trẻ

Bắt đầu từ các món gia đình thường nấu

Một bữa cơm đơn giản có thể gồm cơm, cá hấp đã gỡ xương, rau ngót nấu chín và một ít dầu dùng khi chế biến. Cơm cung cấp chủ yếu chất bột đường; cá cung cấp đạm; dầu ăn bổ sung chất béo; rau đóng góp vitamin, khoáng chất và chất xơ. Không cần tìm thực phẩm đắt tiền hoặc món quá cầu kỳ mới có thể kết hợp đủ nhóm.

Không nhất thiết mọi món ăn riêng lẻ đều chứa cả bốn nhóm. Điều quan trọng là nhìn vào sự đa dạng của bữa chính và tổng thể thực phẩm trẻ ăn trong ngày, đồng thời thay đổi nguồn thực phẩm giữa các ngày.

Ưu tiên thực phẩm tươi, đa dạng và dễ mua tại địa phương

Chọn rau, quả đúng mùa; thịt, cá và trứng có nguồn gốc rõ ràng; sữa và sữa chua phù hợp độ tuổi, được bảo quản đúng hướng dẫn. Xen kẽ đạm động vật với đậu phụ hoặc các loại đậu nấu mềm để thực đơn phong phú hơn. Nếu dùng đồ đóng gói, xem thành phần và ưu tiên sản phẩm ít đường bổ sung, ít muối.

Chế biến vừa miệng và an toàn với khả năng nhai của trẻ

Thực phẩm nên có độ mềm và kích thước phù hợp từng trẻ. Cá cần gỡ hết xương; thịt thái hoặc băm nhỏ khi cần; cà rốt, táo cứng có thể nấu mềm hay cắt mỏng; nho và cà chua bi cần cắt dọc thành miếng nhỏ. Tránh cho trẻ nhỏ ăn nguyên hạt cứng như lạc, hạt điều, hoặc miếng thức ăn tròn, dai, khó nhai có nguy cơ gây hóc.

Rửa sạch rau quả, tách thực phẩm sống với thức ăn đã chín, nấu chín thịt và trứng, chọn sữa đã tiệt trùng hoặc thanh trùng và bảo quản thực phẩm đúng cách. Khi ăn, trẻ cần ngồi yên, có người lớn quan sát; không vừa chạy nhảy vừa nhai.

Đừng quên nước uống và thói quen ăn uống

Cho trẻ uống nước thường xuyên theo nhu cầu và điều kiện vận động; sữa có thể góp phần vào khẩu phần nhưng không nên thay thế nhiều bữa ăn đa dạng. Hạn chế nước ngọt, đồ uống nhiều đường, bánh kẹo và các món quá mặn. Với trẻ kén ăn, hãy mời thử một lượng nhỏ món mới nhiều lần, giữ bữa ăn bình tĩnh và tránh ép hoặc dùng đồ ngọt để thưởng.

Ví dụ thực đơn trong một ngày có đủ bốn nhóm

Thực đơn dưới đây chỉ nhằm minh họa cách luân phiên thực phẩm cho trẻ mầm non, không phải định lượng hoặc khẩu phần bắt buộc. Khối lượng, số bữa và cách cắt nhỏ cần phù hợp với tuổi, thể trạng, mức vận động và khả năng ăn của từng trẻ.

Có thể đổi cá thành thịt gà hoặc đậu phụ; thay rau ngót bằng cải xanh, bí đỏ bằng cà rốt; thay chuối hoặc đu đủ bằng loại quả chín đang vào mùa. Cách thay đổi này giúp trẻ tiếp xúc nhiều hương vị mà vẫn duy trì các nhóm chất cần thiết.

Những điều cần nhớ khi chăm sóc dinh dưỡng trẻ mầm non

Đủ bốn nhóm không đồng nghĩa với cho trẻ ăn thật nhiều. Phụ huynh nên quan sát cảm giác đói, no của trẻ, theo dõi tăng trưởng định kỳ và duy trì thực đơn đa dạng. Nếu trẻ có dị ứng thực phẩm, bệnh lý cần chế độ ăn riêng, ăn quá hạn chế hoặc chậm tăng trưởng kéo dài, cần trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được hướng dẫn phù hợp.