Đồng hồ thông minh đo được gì về sức khỏe?

Những chỉ số sức khỏe đồng hồ thông minh theo dõi khá phổ biến

Nhóm dữ liệu phổ biến nhất là các chỉ số có thể thu thập thường xuyên, không cần người dùng thực hiện một quy trình đo riêng.

Nhịp tim: Đồng hồ dùng cảm biến quang học để ước tính nhịp tim theo thời gian thực hoặc định kỳ. Đây là một trong những dữ liệu hữu ích nhất để theo dõi trạng thái cơ thể trước, trong và sau vận động cũng như quan sát xu hướng nhịp tim lúc nghỉ. Tuy nhiên, ngay cả thiết bị phổ biến như Apple Watch cũng lưu ý rằng kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi cách đeo và điều kiện sử dụng.

Nhịp tim lúc nghỉ: Đây là dữ liệu có giá trị hơn khi xem theo xu hướng nhiều ngày hoặc nhiều tuần thay vì chỉ nhìn một lần đo. Sự thay đổi so với mức thông thường của chính người dùng có thể cung cấp thêm bối cảnh về tình trạng cơ thể, vận động hoặc hồi phục.

Nhịp tim biến thiên (HRV): Một số smartwatch ghi nhận HRV và sử dụng nó trong các tính năng về phục hồi, stress hoặc sức khỏe tổng thể. Fitbit và Garmin đều cung cấp HRV trên một số thiết bị tương thích.

Hoạt động thể chất: Đồng hồ có thể theo dõi bước chân, quãng đường, thời gian vận động, các môn thể thao và mức độ hoạt động. Một số thiết bị còn ước tính VO₂ max hoặc mức thể lực tim mạch. Fitbit hiện liệt kê bước chân, quãng đường và cardio fitness/VO₂ max trong nhóm dữ liệu của nhiều thiết bị.

Giấc ngủ: Các thiết bị tương thích có thể ghi nhận thời gian ngủ, thời điểm ngủ – thức và, tùy mẫu máy, phân loại một số giai đoạn ngủ. Apple Watch và Fitbit đều cung cấp các tính năng theo dõi giấc ngủ.

Đồng hồ thông minh có thể theo dõi tim và hô hấp đến mức nào?

Một số smartwatch hiện đã vượt qua mức chỉ theo dõi nhịp tim và có thêm các chỉ số tim mạch, hô hấp chuyên sâu hơn.

Điện tâm đồ ECG: Trên những mẫu được hỗ trợ, cảm biến điện cực có thể ghi ECG một kênh trong thời gian ngắn. Chẳng hạn, Apple cho biết ứng dụng ECG trên các mẫu tương thích có thể ghi tín hiệu điện của tim và kiểm tra bản ghi để phát hiện dấu hiệu phù hợp với rung tâm nhĩ (AFib). Đây không phải là ECG 12 chuyển đạo của bệnh viện và cũng không thay thế chẩn đoán y khoa.

Nhịp thở: Một số đồng hồ ước tính số nhịp thở mỗi phút, đặc biệt trong lúc ngủ. Apple Watch Vitals hiện theo dõi nhịp tim, nhịp thở, nhiệt độ cổ tay, SpO₂ và thời lượng ngủ qua đêm trên các mẫu/khu vực hỗ trợ.

SpO₂ – độ bão hòa oxy trong máu: Một số smartwatch có cảm biến để ước tính SpO₂. Tuy nhiên, đây là chỉ số cần đọc trong bối cảnh phù hợp. FDA lưu ý rằng các phép đo oxy có thể sai lệch do nhiều yếu tố như tuần hoàn, sắc tố da, nhiệt độ da, độ dày da và cách sử dụng thiết bị.

Dấu hiệu rối loạn nhịp: Một số hệ thống có thể phát hiện hoặc cảnh báo những mẫu nhịp bất thường, chẳng hạn dấu hiệu phù hợp với AFib. Giá trị chính của tính năng này là tạo cảnh báo để người dùng cân nhắc đánh giá y tế, không phải tự chẩn đoán bệnh tại nhà. FDA cũng mô tả các thiết bị đeo có khả năng theo dõi nhịp tim và nhịp tim bất thường nhưng nhấn mạnh chúng không nhằm tự cung cấp chẩn đoán.

Giấc ngủ, nhiệt độ, stress và các chỉ số “suy ra” hoạt động thế nào?

Không phải mọi con số hiển thị trên ứng dụng sức khỏe đều là phép đo trực tiếp.

Nhiệt độ cổ tay hoặc nhiệt độ da: Một số đồng hồ đo nhiệt độ ở cổ tay trong khi ngủ. Giá trị này phù hợp hơn để theo dõi sự thay đổi so với mức thông thường của chính người dùng. Apple hiện sử dụng nhiệt độ cổ tay trong các tính năng sức khỏe và theo dõi chu kỳ trên những mẫu được hỗ trợ.

Stress: Điểm stress thường là chỉ số được hệ thống tính toán từ nhiều tín hiệu sinh lý và hành vi, chẳng hạn HRV, nhịp tim hoặc mức hoạt động. Vì vậy, “mức stress 35” không có nghĩa là thiết bị đang đo trực tiếp một nồng độ hay một biến số y khoa có tên là stress.

Điểm ngủ và giai đoạn ngủ: Đây cũng là các kết quả suy luận từ dữ liệu chuyển động và tín hiệu sinh lý chứ không phải phép đo trực tiếp hoạt động não như đa ký giấc ngủ trong phòng thí nghiệm. Vì vậy, chúng đặc biệt hữu ích khi theo dõi xu hướng nhưng không nên xem như kết quả chẩn đoán.

Calories tiêu hao và VO₂ max: Đây thường là các giá trị ước tính dựa trên nhiều biến đầu vào như nhịp tim, chuyển động, tốc độ, thời gian vận động và thông tin cá nhân. Vì là giá trị tính toán, sai số có thể lớn hơn so với cách người dùng tưởng rằng đây là một “phép đo trực tiếp”.

Huyết áp, đường huyết và một số chỉ số nâng cao có đáng tin như máy y tế?

Đây là nhóm cần phân biệt rõ nhất giữa theo dõi sức khỏe và đo y khoa.

Huyết áp: Một số smartwatch có tính năng ước tính huyết áp, thường dựa trên cảm biến quang học và thuật toán, và một số hệ thống yêu cầu hiệu chuẩn bằng máy đo bắp tay. Samsung hiện cung cấp tính năng huyết áp trên các Galaxy Watch tương thích.

Tuy nhiên, American Heart Association cho biết các thiết bị đo huyết áp không dùng vòng bít hiện vẫn chưa đủ độ chính xác và bằng chứng thực tế để dùng cho chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị tăng huyết áp; kết quả còn nhạy với chuyển động, vị trí cơ thể, vị trí cảm biến và chất lượng hiệu chuẩn. AHA khuyến nghị máy đo huyết áp tự động có vòng bít ở bắp tay đã được xác thực cho việc theo dõi huyết áp tại nhà.

Đường huyết: Phần lớn smartwatch phổ thông không trực tiếp lấy mẫu máu để đo glucose như máy đo đường huyết. Một thiết bị đeo có thể hiển thị dữ liệu glucose từ hệ thống CGM riêng, nhưng không nên hiểu rằng mọi đồng hồ thông minh đều tự đo đường huyết.

Ngưng thở khi ngủ: Một số đồng hồ có thể sử dụng nhiều tín hiệu để nhận diện dấu hiệu gợi ý rối loạn hô hấp khi ngủ. Ví dụ, Samsung Health Monitor trên Galaxy Watch tương thích có tính năng theo dõi dấu hiệu ngưng thở khi ngủ. Nhưng ngay cả Samsung cũng ghi rõ dữ liệu từ hệ thống không nhằm thay thế việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Chỉ số nào đáng tin để theo dõi, chỉ số nào nên xem là tham khảo?

Có thể chia thực tế thành ba mức thay vì coi mọi con số trên đồng hồ là có giá trị như nhau.

Ngay cả với các chỉ số được xem là hữu ích, độ chính xác còn phụ thuộc mẫu đồng hồ, vị trí đeo, độ khít, chuyển động, điều kiện da và thuật toán. FDA cũng duy trì danh sách các thiết bị y tế số dạng cảm biến được cấp phép, cho thấy cần phân biệt giữa một thiết bị đeo có chức năng wellness và một chức năng đã được cơ quan quản lý cho phép cho mục đích y tế cụ thể.

Điểm quan trọng nhất là đừng đánh giá một smartwatch dựa trên số lượng chỉ số mà nó hiển thị. Một chỉ số có ích khi biết nó được đo bằng cảm biến nào, được tính hay đo trực tiếp, đã được xác thực cho mục đích nào và giới hạn của nó ra sao.

Cách đọc dữ liệu từ đồng hồ thông minh để tránh hiểu sai

Cách an toàn nhất là nhìn xu hướng thay vì một con số đơn lẻ.

Ví dụ, một lần nhịp tim cao sau khi vận động chưa nói lên nhiều điều; nhưng một xu hướng nhịp tim lúc nghỉ thay đổi rõ rệt so với mức thông thường có thể đáng để chú ý. Tương tự, một lần SpO₂ thấp cần được xem cùng điều kiện đo và triệu chứng, bởi FDA khuyến cáo không nên chỉ dựa vào con số SpO₂ để đánh giá tình trạng sức khỏe.

Khi một đồng hồ cảnh báo bất thường về tim, hô hấp hoặc chỉ số khác, nên xem đó là tín hiệu cần kiểm tra, không phải một chẩn đoán. Các nhà sản xuất cũng đặt những giới hạn tương tự cho các tính năng sức khỏe của họ.

Đồng hồ thông minh có thể theo dõi ngày càng nhiều dữ liệu sức khỏe: từ nhịp tim, vận động, giấc ngủ đến HRV, SpO₂, nhịp thở, nhiệt độ cổ tay, ECG và một số tính năng huyết áp hoặc phát hiện dấu hiệu bất thường tùy thiết bị. Nhưng mức độ đáng tin của từng chỉ số không giống nhau. Với các dữ liệu như nhịp tim và hoạt động, đồng hồ phù hợp để theo dõi thường xuyên và nhận biết xu hướng; với SpO₂, HRV, giấc ngủ hoặc các chỉ số suy luận, nên coi đó là dữ liệu tham khảo; còn huyết áp không dùng vòng bít và các kết quả mang tính chẩn đoán không nên được xem là sự thay thế cho thiết bị y tế hoặc đánh giá của bác sĩ.