Chi phí cấp cứu thường gồm những khoản nào?

Vì vậy, hai người cùng đến khoa cấp cứu nhưng tổng tiền có thể khác nhau đáng kể. Yếu tố quyết định không đơn thuần là thời gian có mặt tại khoa cấp cứu mà là tình trạng bệnh, số dịch vụ cần thực hiện, mức độ can thiệp và việc người bệnh có phải tiếp tục theo dõi hoặc điều trị nội trú hay không. Giá dịch vụ khám chữa bệnh được xây dựng và áp dụng theo cơ chế định giá dịch vụ y tế, thay vì tồn tại một mức “phí cấp cứu trọn gói” dùng chung cho mọi tình huống.

Những nhóm chi phí thường phát sinh trong một ca cấp cứu

Khám, đánh giá ban đầu và theo dõi người bệnh

Khi tiếp nhận một ca cấp cứu, cơ sở y tế trước hết phải đánh giá tình trạng hiện tại và xác định hướng xử trí phù hợp. Tùy tình trạng, quá trình này có thể kéo theo việc khám, đánh giá lại và theo dõi các chỉ số cần thiết trong thời gian người bệnh ở khu vực cấp cứu.

Khoản này thường là điểm khởi đầu của hóa đơn nhưng không nhất thiết chiếm phần lớn tổng chi phí. Nếu tình trạng đơn giản và không cần nhiều xét nghiệm hoặc can thiệp, tổng tiền có thể dừng ở mức tương đối hạn chế. Ngược lại, khi cần nhiều dịch vụ kỹ thuật, thuốc, thiết bị hoặc điều trị tiếp tục, phần chi phí phía sau mới là yếu tố làm tổng số tiền tăng lên. Việc giá dịch vụ được xác định theo từng dịch vụ là một lý do không nên ước tính chi phí cấp cứu chỉ dựa trên “tiền khám”.

Xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và các dịch vụ cận lâm sàng

Một khoản thường gặp khác là chi phí phục vụ chẩn đoán. Tùy biểu hiện của người bệnh, bác sĩ có thể cần sử dụng xét nghiệm hoặc các dịch vụ cận lâm sàng để xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ nghiêm trọng và lựa chọn phương án điều trị.

Không phải ca cấp cứu nào cũng cần cùng một bộ xét nghiệm. Vì thế, việc so sánh hóa đơn của hai người chỉ dựa trên chẩn đoán ban đầu có thể gây hiểu nhầm. Số lượng và loại dịch vụ cận lâm sàng được chỉ định là một trong những nguyên nhân khiến chi phí thực tế khác nhau. Pháp luật BHYT cũng xem dịch vụ kỹ thuật y tế và dịch vụ cận lâm sàng là những thành phần có thể nằm trong quá trình khám chữa bệnh và thanh toán theo phạm vi quyền lợi.

Thuốc, dịch truyền, máu, khí y tế, vật tư và thiết bị y tế

Trong quá trình xử trí, người bệnh có thể sử dụng thuốc, dịch truyền, vật tư tiêu hao hoặc thiết bị y tế. Những tình huống đặc biệt còn có thể phát sinh máu, chế phẩm máu hoặc khí y tế. Đây đều là các nhóm được pháp luật BHYT đề cập trong phạm vi chi phí khám chữa bệnh, nhưng việc quỹ BHYT thanh toán còn phụ thuộc thuốc, thiết bị hoặc dịch vụ đó có thuộc phạm vi quyền lợi và đáp ứng điều kiện thanh toán hay không.

Một điểm cần lưu ý là không phải mọi khoản thuốc hoặc thiết bị đều được tách thành dòng tiền riêng giống nhau trên mọi bảng kê. Trong một số trường hợp, chi phí thuốc hoặc thiết bị đã được cấu thành trong giá dịch vụ; trường hợp khác có thể được hạch toán riêng. Quy định về thanh toán trực tiếp thuốc và thiết bị y tế cũng phân biệt giữa khoản đã nằm trong cơ cấu giá dịch vụ và khoản chưa nằm trong cơ cấu giá.

Thủ thuật, can thiệp, phẫu thuật và các dịch vụ kỹ thuật

Nếu người bệnh chỉ cần đánh giá và điều trị đơn giản, nhóm chi phí này có thể không đáng kể. Nhưng với trường hợp cần cấp cứu tích cực, thủ thuật, can thiệp hoặc phẫu thuật, dịch vụ kỹ thuật có thể trở thành phần lớn của tổng hóa đơn.

Cơ chế này giải thích vì sao hai ca cùng được gọi là “cấp cứu” nhưng chi phí có thể cách nhau rất xa. Cấp cứu là bối cảnh tiếp nhận người bệnh; còn khoản tiền thực tế phụ thuộc vào những kỹ thuật và nguồn lực đã phải sử dụng để xử trí tình trạng đó. Luật BHYT hiện hành đưa dịch vụ kỹ thuật y tế vào phạm vi các chi phí có thể được quỹ thanh toán khi đáp ứng điều kiện quyền lợi.

Theo dõi kéo dài, giường bệnh và điều trị nội trú

Không phải người bệnh nào đến khoa cấp cứu cũng được ra về ngay sau xử trí. Khi cần tiếp tục theo dõi hoặc nhập viện, chi phí có thể mở rộng từ giai đoạn cấp cứu sang chi phí điều trị nội trú và các dịch vụ phát sinh trong thời gian nằm viện.

Vì vậy, khi xem một hóa đơn sau cấp cứu, cần phân biệt phần chi phí của giai đoạn tiếp nhận, xử trí ban đầu với phần phát sinh sau khi người bệnh được chuyển sang điều trị tiếp tục. Một đợt điều trị kéo dài tự nhiên sẽ có cấu trúc chi phí khác với trường hợp được đánh giá, điều trị ngắn và ra về trong ngày.

Vận chuyển hoặc chuyển sang cơ sở khác

Một số trường hợp sau khi được xử trí ban đầu phải chuyển sang cơ sở phù hợp hơn với yêu cầu chuyên môn. Luật BHYT có quy định chi phí vận chuyển người bệnh trong một số nhóm đối tượng và tình huống đang điều trị nội trú hoặc cấp cứu phải chuyển cơ sở khám chữa bệnh. Điều này không có nghĩa mọi chuyến xe chuyển viện đều tự động được BHYT thanh toán; quyền lợi còn phụ thuộc đối tượng và điều kiện cụ thể.

Vì sao chi phí cấp cứu có thể chênh lệch rất lớn?

Yếu tố đầu tiên là mức độ nặng và nhu cầu xử trí thực tế. Người chỉ cần khám, theo dõi ngắn và dùng một số thuốc sẽ có cấu trúc chi phí hoàn toàn khác người cần nhiều dịch vụ cận lâm sàng, can thiệp, máu, thiết bị hoặc điều trị nội trú.

Yếu tố thứ hai là số lượng và loại dịch vụ được sử dụng. Hệ thống thanh toán khám chữa bệnh có thể dựa trên giá dịch vụ, định suất hoặc nhóm chẩn đoán trong khuôn khổ BHYT. Do đó, tổng số tiền không thể được suy ra chỉ từ tên bệnh hoặc việc người bệnh có vào khoa cấp cứu hay không.

Yếu tố thứ ba là giá áp dụng tại cơ sở và loại dịch vụ lựa chọn. Bộ Y tế quy định phương pháp định giá dịch vụ khám chữa bệnh, trong khi cơ cấu giá và mức giá cụ thể còn phụ thuộc loại dịch vụ và cơ chế áp dụng. Các dịch vụ khám chữa bệnh theo yêu cầu cũng có cơ chế thanh toán riêng, vì vậy lựa chọn dịch vụ ngoài phạm vi thông thường có thể làm phần người bệnh tự thanh toán tăng lên.

Cuối cùng là thời gian điều trị sau cấp cứu. Chi phí của người ổn định và ra về sớm không thể so trực tiếp với người phải nhập viện, phẫu thuật hoặc tiếp tục điều trị. Khi muốn ước tính chi phí, câu hỏi hữu ích hơn “vào cấp cứu hết bao nhiêu?” là “trường hợp này dự kiến cần những dịch vụ nào và có phải nhập viện hay không?”.

BHYT chi trả chi phí cấp cứu ra sao?

Theo Luật BHYT hiện hành, người tham gia BHYT khi cấp cứu được hưởng 100% mức hưởng của mình khi khám chữa bệnh tại bất kỳ cơ sở khám chữa bệnh nào. Đây là điểm rất dễ bị hiểu nhầm: “100% mức hưởng” không đồng nghĩa trong mọi trường hợp với “BHYT trả 100% toàn bộ hóa đơn”. Quỹ thanh toán trong phạm vi quyền lợi BHYT và theo mức hưởng tương ứng của người tham gia.

Chẳng hạn, người thuộc nhóm có mức hưởng BHYT theo quy định là 80%, 95% hoặc 100% vẫn phải xét mức hưởng của chính nhóm đó và phạm vi dịch vụ được quỹ thanh toán. Trường hợp cấp cứu giúp người bệnh được áp dụng đầy đủ mức hưởng khi đến bất kỳ cơ sở khám chữa bệnh nào, thay vì bị giảm quyền lợi chỉ vì đến một cơ sở khác nơi đăng ký ban đầu.

Về thủ tục, người bệnh cấp cứu có thể bổ sung thông tin thẻ BHYT và giấy tờ chứng minh nhân thân trước khi kết thúc đợt điều trị để được giải quyết quyền lợi theo quy định. BHXH Việt Nam cũng hướng dẫn rằng trường hợp cấp cứu được khám chữa bệnh tại bất kỳ cơ sở nào và cần xuất trình các thông tin này trước khi kết thúc đợt điều trị.

Những khoản nào người bệnh vẫn có thể phải thanh toán?

Có BHYT không có nghĩa toàn bộ hóa đơn cấp cứu đều chuyển cho quỹ BHYT. Người bệnh có thể còn phần cùng chi trả theo mức hưởng của mình, các dịch vụ nằm ngoài phạm vi quyền lợi, phần vượt điều kiện hoặc mức thanh toán, cũng như một số dịch vụ theo yêu cầu. Chính vì thế, khi đọc bảng kê cần tách tổng chi phí phát sinh khỏi chi phí thuộc phạm vi BHYT và số tiền cuối cùng người bệnh phải trả.

Thuốc và thiết bị y tế cũng cần được xem theo từng trường hợp cụ thể. Nếu một thuốc hoặc thiết bị thuộc phạm vi BHYT nhưng cơ sở không có sẵn, pháp luật đã có cơ chế thanh toán trực tiếp trong một số điều kiện nhất định. Do đó, không nên mặc định rằng cứ phải mua thuốc hoặc thiết bị bên ngoài bệnh viện thì chắc chắn mất toàn bộ quyền lợi BHYT; cần giữ hóa đơn, chứng từ và kiểm tra điều kiện thanh toán.

Ngược lại, việc một dịch vụ được bác sĩ chỉ định về chuyên môn cũng chưa tự động đồng nghĩa quỹ BHYT sẽ thanh toán toàn bộ. Phạm vi quyền lợi, mức hưởng và điều kiện thanh toán vẫn phải được đối chiếu theo quy định. Đây là lý do hai con số “chi phí điều trị” và “số tiền bệnh nhân đóng” có thể khác nhau đáng kể.

Cách kiểm tra bảng kê chi phí sau cấp cứu

Khi tình trạng người bệnh đã ổn định, nên đọc bảng kê theo từng nhóm thay vì chỉ nhìn tổng tiền. Cách kiểm tra thực tế là đối chiếu khoản khám và theo dõi, cận lâm sàng, thuốc và vật tư, dịch vụ kỹ thuật hoặc thủ thuật, chi phí điều trị nội trú nếu có, sau đó xem phần nào thuộc phạm vi BHYT và phần nào người bệnh phải thanh toán.

Nếu có khoản chưa rõ, người bệnh hoặc thân nhân nên yêu cầu cơ sở y tế giải thích tên dịch vụ, số lượng, đơn giá và lý do khoản đó không được BHYT thanh toán hoặc chỉ được thanh toán một phần. Người tham gia BHYT có quyền được cơ quan BHXH và cơ sở khám chữa bệnh BHYT cung cấp, giải thích thông tin về chế độ BHYT.

Đặc biệt, cần tránh đánh giá chi phí chỉ bằng cách hỏi “phí cấp cứu bao nhiêu”. Một dự toán có ý nghĩa hơn phải dựa trên tình trạng thực tế, các xét nghiệm và kỹ thuật dự kiến, khả năng phải nhập viện, mức hưởng BHYT và các dịch vụ ngoài phạm vi bảo hiểm. Nhờ đó, người bệnh có thể hiểu vì sao tổng tiền thay đổi và đâu mới là phần mình thực sự phải thanh toán.

Chi phí cấp cứu vì vậy là tổng hợp của nhiều khoản phát sinh theo quá trình xử trí, từ đánh giá ban đầu, xét nghiệm, thuốc và vật tư đến thủ thuật, theo dõi, điều trị nội trú hoặc chuyển viện khi cần. Không có một mức tiền duy nhất áp dụng cho mọi ca cấp cứu.

Nếu có BHYT, điều quan trọng là phân biệt giữa tổng hóa đơn, phần thuộc phạm vi quyền lợi và phần người bệnh phải cùng chi trả. Trong trường hợp cấp cứu, người tham gia BHYT được áp dụng đầy đủ mức hưởng của mình tại bất kỳ cơ sở khám chữa bệnh nào, nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi dịch vụ trên hóa đơn đều được quỹ thanh toán 100%.