Cách dự trù chi phí y tế gia đình hằng tháng

Cách phù hợp hơn là xây ngân sách từ chi phí thực trả của chính gia đình, sau đó tách thành ba lớp: chi phí định kỳ, chi phí không đều nhưng có thể dự kiến và khoản dự phòng cho biến động. Khi làm như vậy, số tiền dành cho y tế mỗi tháng không còn là một con số ước chừng mà trở thành một khoản có cơ sở tính toán và có thể cập nhật theo tình trạng thực tế.

Không nên bắt đầu bằng một tỷ lệ cố định của thu nhập

Không có một tỷ lệ duy nhất có thể phản ánh đúng nhu cầu y tế của mọi gia đình. Hai hộ có cùng mức thu nhập vẫn có thể phải dành ngân sách rất khác nhau nếu một bên có người cao tuổi, trẻ nhỏ, người cần dùng thuốc thường xuyên hoặc mức bảo hiểm khác biệt.

Vì vậy, điểm xuất phát của cách dự trù chi phí y tế gia đình nên là mức tiền gia đình thực sự phải trả, không phải một tỷ lệ được áp sẵn lên thu nhập.

Hãy xem lại các khoản y tế đã phát sinh trong khoảng thời gian đủ dài để nhận ra cả chi tiêu thường xuyên lẫn những khoản chỉ xuất hiện thỉnh thoảng. Nếu có dữ liệu 12 tháng, bạn có thể nhìn được tương đối đầy đủ các khoản không xảy ra hàng tháng. Nếu mới bắt đầu theo dõi, có thể dùng dữ liệu hiện có rồi cập nhật liên tục thay vì chờ đủ một năm mới lập ngân sách.

Khi tổng hợp, nên tính theo số tiền cuối cùng gia đình phải bỏ ra sau các khoản được bảo hiểm hoặc nguồn khác thanh toán. Nếu ghi toàn bộ viện phí trước bảo hiểm rồi lại cộng thêm phần thực trả, ngân sách sẽ bị tính trùng.

Chia chi phí y tế thành ba lớp

Một ngân sách y tế dễ kiểm soát hơn khi không gom mọi khoản vào cùng một nhóm.

Chi phí định kỳ

Đây là những khoản có tần suất tương đối rõ và thường có thể dự báo trước, chẳng hạn thuốc sử dụng thường xuyên, tái khám theo lịch, vật tư chăm sóc sức khỏe hoặc các khoản điều trị đang diễn ra.

Nếu gia đình đang chi trung bình 1,2 triệu đồng mỗi tháng cho thuốc và tái khám cố định, 1,2 triệu đồng này nên đi thẳng vào ngân sách y tế hằng tháng. Không nên coi đây là khoản dự phòng vì khả năng phải chi đã tương đối rõ.

Chi phí không đều nhưng có thể dự kiến

Một số khoản không xuất hiện hàng tháng nhưng vẫn có khả năng dự tính trước, chẳng hạn một lần khám định kỳ, chăm sóc răng miệng hoặc một dịch vụ y tế đã biết sẽ thực hiện trong năm.

Thay vì đợi đến tháng phát sinh mới tìm tiền, có thể chia tổng số tiền dự kiến cho số tháng còn lại trước thời điểm phải chi.

Ví dụ, nếu một gia đình ước tính có khoảng 7,2 triệu đồng chi phí y tế không định kỳ trong 12 tháng tới, phần cần tích lũy trung bình là:

7.200.000 ÷ 12 = 600.000 đồng/tháng

Cách phân bổ này biến một khoản chi lớn trong tương lai thành nhiều khoản nhỏ hơn trong ngân sách hằng tháng.

Khoản dự phòng cho chi phí khó dự báo

Phần thứ ba dành cho những biến động không thể biết chính xác từ trước: khám đột xuất, xét nghiệm ngoài dự kiến hoặc phần tự thanh toán tăng lên khi một thành viên cần điều trị nhiều hơn bình thường.

Khoản này khác với chi phí định kỳ. Nếu tháng hiện tại không phải sử dụng, tiền không mất đi mà tiếp tục được giữ trong quỹ y tế để hấp thụ những tháng có chi phí cao hơn.

Điểm quan trọng là không xem toàn bộ tiền y tế chưa dùng hết vào cuối tháng là tiền dư có thể chi cho mục đích khác. Một phần trong đó đang thực hiện chức năng dự phòng.

Công thức dự trù chi phí y tế gia đình hằng tháng

Có thể sử dụng một công thức đơn giản:

Ngân sách y tế tháng = Chi phí định kỳ Phần tích lũy cho chi phí không đều Khoản bổ sung quỹ dự phòng

Trong đó:

·         Chi phí định kỳ là tổng các khoản gần như chắc chắn phải trả trong tháng

·         Phần tích lũy cho chi phí không đều là tổng chi phí dự kiến trong tương lai được phân bổ về từng tháng

·         Khoản bổ sung quỹ dự phòng là số tiền cần dành thêm để đưa quỹ y tế lên mức gia đình muốn duy trì

Giả sử một gia đình có số liệu minh họa như sau:

·         1,2 triệu đồng/tháng cho thuốc và tái khám thường xuyên

·         7,2 triệu đồng/năm cho các khoản y tế có thể dự kiến nhưng không phát sinh hàng tháng, tương đương 600.000 đồng/tháng

·         Quỹ dự phòng y tế đang có 3 triệu đồng, gia đình muốn tăng thêm 3 triệu đồng trong 6 tháng, tương đương 500.000 đồng/tháng

Ngân sách cần dành trong giai đoạn này là:

1.200.000 600.000 500.000 = 2.300.000 đồng/tháng

Con số 2,3 triệu đồng chỉ là ví dụ minh họa cho cơ chế tính, không phải mức chuẩn cho các gia đình khác. Giá trị thực tế phải được thay bằng dữ liệu chi tiêu và nhu cầu của từng hộ.

Công thức này cũng cho thấy ngân sách không nhất thiết phải giữ nguyên mãi. Khi quỹ dự phòng đã đạt mục tiêu, phần 500.000 đồng dùng để bổ sung quỹ trong ví dụ có thể được đánh giá lại. Ngược lại, nếu xuất hiện một khoản điều trị mới thường xuyên, chi phí định kỳ cần được tăng lên.

Điều chỉnh dự trù theo từng thành viên và phạm vi bảo hiểm

Dùng số trung bình của cả gia đình là bước khởi đầu, nhưng chưa đủ nếu nhu cầu y tế giữa các thành viên khác nhau đáng kể.

Gia đình có thể rà soát từng người theo những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến số tiền thực trả: thuốc đang sử dụng thường xuyên, lịch tái khám, dịch vụ y tế đã được lên kế hoạch và phần chi phí dự kiến được bảo hiểm thanh toán.

Cơ chế ở đây khá đơn giản. Khi một khoản chi có khả năng lặp lại cao, nó nên được chuyển từ “dự phòng” sang “định kỳ”. Làm ngược lại sẽ khiến ngân sách cơ bản trông thấp hơn thực tế và quỹ dự phòng liên tục bị rút để trả cho những khoản vốn đã biết trước.

Bảo hiểm cũng cần được xử lý nhất quán. Nếu mục tiêu là dự trù tiền khám chữa bệnh thực tế phải lấy từ ngân sách gia đình, hãy tính phần gia đình dự kiến tự trả sau quyền lợi bảo hiểm phù hợp. Phí bảo hiểm có thể được theo dõi như một khoản bảo hiểm riêng hoặc gộp vào ngân sách chăm sóc sức khỏe, nhưng không nên vừa tính phí bảo hiểm ở một nhóm vừa cộng lại vào chi phí khám chữa bệnh như thể đó là cùng một khoản.

Khi chưa chắc một dịch vụ sẽ được thanh toán bao nhiêu, nên tránh giả định rằng bảo hiểm sẽ chi trả toàn bộ. Dự toán cần dựa trên quyền lợi và điều kiện thực tế đang áp dụng cho gia đình; sau khi có chứng từ thanh toán, số liệu nên được cập nhật lại.

Tạo vùng đệm để tháng có chi phí cao không làm vỡ ngân sách

Giá trị của quỹ dự phòng y tế không nằm ở việc dự đoán chính xác một biến cố chưa xảy ra. Nó tạo ra khoảng cách giữa một hóa đơn y tế bất thường và các khoản tiền vốn dành cho tiền nhà, thực phẩm, học phí hoặc những nghĩa vụ thiết yếu khác.

Thay vì chọn một mức dự phòng tùy ý, gia đình có thể xem lại những tháng có chi phí y tế cao trước đây và các nghĩa vụ y tế đã biết trong tương lai. Mục tiêu quỹ cần phản ánh mức biến động mà ngân sách thông thường khó hấp thụ.

Ví dụ, nếu ngân sách y tế thông thường chỉ đủ cho khoảng 2 triệu đồng mỗi tháng nhưng đã từng có những tháng phải tự chi thêm vài triệu đồng, việc duy trì một khoản đệm riêng giúp phần chênh lệch không ngay lập tức ăn vào ngân sách sinh hoạt.

Tuy nhiên, dữ liệu quá khứ không bảo đảm bao quát được mọi biến cố tương lai. Một gia đình có bệnh mạn tính, kế hoạch điều trị lớn hoặc mức tự chi trả cao có thể cần vùng đệm lớn hơn so với dữ liệu trung bình trước đó. Quỹ dự phòng cũng không thay thế cho bảo hiểm hay kế hoạch xử lý các chi phí y tế rất lớn; nó chủ yếu giúp quản lý biến động tiền mặt trong phạm vi gia đình có thể chủ động chuẩn bị.

Theo dõi thực chi để ngân sách ngày càng sát thực tế

Dự trù y tế hiệu quả là một quá trình cập nhật, không phải phép tính làm một lần rồi giữ nguyên.

Mỗi khoản phát sinh nên được ghi theo ít nhất ba thông tin: tổng số tiền gia đình thực trả, loại chi phí và thành viên sử dụng. Sau một thời gian, dữ liệu sẽ cho thấy khoản nào thực sự lặp lại, khoản nào chỉ mang tính thời điểm và quỹ dự phòng đang được sử dụng với tần suất ra sao.

Khi thực chi liên tục cao hơn dự trù, cần tìm nguyên nhân trước khi chỉ đơn giản tăng ngân sách. Nếu chênh lệch đến từ thuốc mới phải dùng hàng tháng, khoản đó nên chuyển vào chi phí định kỳ. Nếu đến từ một sự kiện đơn lẻ, có thể giữ cấu trúc ngân sách cũ nhưng đánh giá lại quy mô quỹ dự phòng. Nếu chênh lệch xuất phát từ việc ước tính sai phần được bảo hiểm thanh toán, cần sửa chính giả định đó.

Tương tự, khi nhiều tháng liên tiếp chi thấp hơn dự kiến, không nên ngay lập tức kết luận rằng ngân sách y tế đang quá cao. Trước hết cần xác định phần chưa dùng là chi phí không còn cần thiết hay chỉ là tiền đang tích lũy cho một khoản phát sinh sau này.

Một bảng theo dõi đơn giản có thể sử dụng các cột: ngày chi, thành viên, loại chi phí, số tiền trước bảo hiểm, số tiền được thanh toán và số tiền gia đình thực trả. Chính phần “thực trả” mới là dữ liệu quan trọng nhất khi hiệu chỉnh ngân sách tiền mặt của gia đình.

Cách dự trù chi phí y tế gia đình hợp lý không bắt đầu bằng việc tìm một tỷ lệ phần trăm chung, mà bằng việc hiểu dòng tiền y tế của chính gia đình. Tách rõ chi phí định kỳ, khoản không đều có thể dự kiến và quỹ dự phòng giúp xác định số tiền cần dành mỗi tháng có cơ sở hơn.

Khi tiếp tục ghi nhận thực chi và cập nhật những thay đổi về nhu cầu khám chữa bệnh hoặc quyền lợi bảo hiểm, ngân sách sẽ ngày càng sát với thực tế. Mục tiêu cuối cùng không phải dự đoán chính xác mọi hóa đơn y tế, mà là tạo đủ khoảng đệm để một tháng phát sinh nhiều chi phí hơn bình thường không làm thiếu tiền cho những nhu cầu thiết yếu khác.