Đồng hồ thông minh đo huyết áp có chính xác không?

Điểm quan trọng nhất nằm ở cách chiếc đồng hồ tạo ra con số huyết áp. Nhiều smartwatch không trực tiếp đo áp lực trong động mạch mà dùng tín hiệu quang học, thời gian lan truyền sóng mạch và thuật toán để ước tính huyết áp. Kết quả vì thế phụ thuộc không chỉ vào cảm biến mà còn vào quá trình hiệu chuẩn, tư thế cổ tay, chuyển động, vị trí thiết bị, đặc điểm cơ thể và mức huyết áp thực tế.

American Heart Association (AHA) năm 2025 nhận định các thiết bị đo huyết áp không vòng bít vẫn chưa chứng minh được độ chính xác và độ tin cậy cần thiết trong điều kiện sử dụng thực tế để dùng cho chẩn đoán hoặc quyết định điều trị tăng huyết áp. Hướng dẫn huyết áp cao AHA/ACC 2025 cũng khuyến cáo tránh dựa vào smartwatch và các thiết bị không vòng bít cho mục đích này cho đến khi độ chính xác được chứng minh tốt hơn.

Do đó, câu hỏi không nên chỉ là “smartwatch có đo được huyết áp không?”, mà phải là đồng hồ nào, sử dụng nguyên lý nào, đã được kiểm định theo tiêu chuẩn nào và được dùng trong điều kiện nào.

Đồng hồ thông minh thực sự đo hay chỉ ước tính huyết áp?

Sự khác biệt này giải thích phần lớn giới hạn về độ chính xác.

Smartwatch không vòng bít thường ước tính huyết áp gián tiếp

Phần lớn thiết bị đeo tay không có túi khí sử dụng photoplethysmography – PPG, tức cảm biến quang học theo dõi biến đổi thể tích máu tại cổ tay. Một số hệ thống kết hợp PPG với điện tâm đồ, pulse transit time, pulse arrival time hoặc các đặc trưng của sóng mạch, sau đó dùng mô hình toán học hay machine learning để suy ra huyết áp.

AHA lưu ý các công nghệ này đo huyết áp theo phương thức gián tiếp; ở nhiều thiết bị, con số tạo ra thực chất phản ánh sự thay đổi so với giá trị đã hiệu chuẩn trước đó hơn là một phép đo áp lực độc lập hoàn toàn.

Đây là lý do một chiếc smartwatch có thể khớp khá tốt với máy đo bắp tay ngay sau khi hiệu chuẩn nhưng dần xuất hiện sai lệch khi:

·         Sinh lý mạch máu của người dùng thay đổi

·         Huyết áp đi xa khỏi vùng đã hiệu chuẩn

·         Tư thế cổ tay thay đổi

·         Người dùng đang vận động

·         Cảm biến tiếp xúc da không ổn định

·         Khoảng thời gian từ lần hiệu chuẩn gần nhất kéo dài

Đồng hồ có vòng bít thu nhỏ là một trường hợp khác

Không phải mọi thiết bị mang hình dáng đồng hồ đều thuộc nhóm “cuffless”. Một số thiết bị tích hợp túi khí nhỏ vào dây đeo và thực hiện phép đo dao động tương tự máy đo huyết áp truyền thống.

Về nguyên lý, nhóm này có khả năng được đánh giá gần hơn với phương pháp đo huyết áp dùng vòng bít. Ví dụ, một nghiên cứu kiểm định một mẫu Huawei Watch sử dụng phương pháp đo có vòng bít theo ANSI/AAMI/ISO 81060-2:2018 ghi nhận chênh lệch trung bình so với tham chiếu là khoảng -0,25 ± 5,62 mmHg đối với huyết áp tâm thu và -1,33 ± 6,81 mmHg đối với huyết áp tâm trương trong mẫu nghiên cứu.

Vì vậy, không thể lấy kết quả kiểm định của một mẫu đồng hồ có vòng bít để kết luận rằng mọi smartwatch đo huyết áp đều có độ chính xác tương đương.

Độ chính xác của smartwatch đo huyết áp hiện ở mức nào?

Các nghiên cứu cho thấy câu trả lời phụ thuộc đáng kể vào thiết bị, thuật toán, người được đo và việc có hiệu chuẩn hay không.

Một nghiên cứu quy mô lớn năm 2023 trên 3.077 người, trong đó khoảng 35,9% có tăng huyết áp, đánh giá các phương pháp ước tính huyết áp từ smartwatch. Mô hình tốt nhất có hiệu chuẩn đạt sai số trung bình khoảng 2,31 ± 9,57 mmHg đối với huyết áp tâm thu và 1,33 ± 6,43 mmHg đối với huyết áp tâm trương. Khi bỏ hiệu chuẩn, độ phân tán sai số tăng lên khoảng 13,04 mmHg với huyết áp tâm thu và 8,78 mmHg với huyết áp tâm trương. Nghiên cứu cũng ghi nhận hiệu năng suy giảm ở quần thể lớn tuổi và người tăng huyết áp.

Những con số này cho thấy một điểm dễ bị bỏ qua: sai số trung bình nhỏ không đồng nghĩa từng phép đo đều chính xác.

Ví dụ, một thuật toán có sai lệch trung bình gần 0 mmHg vẫn có thể có độ lệch chuẩn lớn. Điều đó có nghĩa một số phép đo cao hơn giá trị thật, một số thấp hơn giá trị thật và khi tính trung bình các sai lệch đối nghịch có thể triệt tiêu nhau.

Để hình dung mức yêu cầu đối với thiết bị đo huyết áp dùng vòng bít, tiêu chuẩn kiểm định AAMI/ESH/ISO thường áp dụng tiêu chí trong đó chênh lệch trung bình giữa thiết bị thử và phép đo tham chiếu không vượt quá khoảng 5 mmHg, đồng thời độ lệch chuẩn của chênh lệch không vượt khoảng 8 mmHg ở tiêu chí chính.

Tuy nhiên, không nên lấy tiêu chí dành cho máy đo có vòng bít rồi kết luận một smartwatch không vòng bít đã đạt chuẩn chỉ vì một nghiên cứu báo cáo con số tương tự. European Society of Hypertension (ESH) nhấn mạnh rằng thiết bị không vòng bít có những vấn đề riêng về hiệu chuẩn, vị trí, hoạt động, giấc ngủ và biến đổi huyết áp, vì vậy cần các phép thử chuyên biệt hơn.

Vì sao đồng hồ có thể đúng lúc này nhưng sai vào lúc khác?

Độ chính xác của thiết bị không vòng bít không phải một thuộc tính cố định. Nó thay đổi theo hoàn cảnh đo.

Hiệu chuẩn tạo ra một “điểm neo” cho thuật toán

Nhiều smartwatch yêu cầu người dùng đo đồng thời bằng một máy huyết áp có vòng bít để thiết lập giá trị tham chiếu ban đầu.

Nếu máy dùng để hiệu chuẩn không chính xác, vòng bít sai kích thước hoặc người dùng đo sai tư thế, lỗi đó có thể truyền sang smartwatch. AHA xác định hiệu chuẩn là một trong những yếu tố quyết định độ chính xác và lưu ý hiệu quả của hệ thống phụ thuộc vào cả chất lượng thiết bị tham chiếu, kỹ thuật của người sử dụng và khoảng thời gian giữa các lần hiệu chuẩn.

Nói cách khác, smartwatch không thể “sửa” một phép hiệu chuẩn ban đầu bị sai một cách đáng tin cậy.

Vị trí cổ tay làm thay đổi áp lực thủy tĩnh

Nếu cổ tay nằm thấp hơn tim, áp lực tại vị trí cảm biến có thể khác so với khi cổ tay ở ngang mức tim. Với thiết bị đeo cổ tay, thay đổi vị trí vài chục centimet không còn là chi tiết nhỏ.

ESH vì vậy đưa device position test vào các phép thử được đề xuất cho thiết bị huyết áp không vòng bít nhằm đánh giá khả năng chống chịu ảnh hưởng của chênh lệch áp lực thủy tĩnh.

Chuyển động làm tín hiệu quang học trở nên nhiễu

PPG cần ghi nhận những biến đổi rất nhỏ của tín hiệu mạch. Khi người dùng bước đi, co tay, vận động hoặc đồng hồ dịch chuyển trên da, tín hiệu chuyển động có thể lẫn vào tín hiệu tim mạch.

Do đó, việc một thiết bị hoạt động tốt khi người tham gia ngồi yên trong phòng nghiên cứu không bảo đảm nó sẽ cho kết quả tương đương khi người dùng đi làm, tập thể dục hoặc ngủ.

AHA cho biết độ chính xác trong thực tế có thể bị ảnh hưởng bởi chuyển động, vị trí cảm biến, tư thế cơ thể và nhiều yếu tố khác, trong khi phần lớn nghiên cứu kiểm định vẫn được thực hiện ở trạng thái tĩnh và gần thời điểm hiệu chuẩn.

Đặc điểm người dùng cũng ảnh hưởng kết quả

Tuổi, tình trạng tim mạch, đặc điểm cơ thể, sắc tố da và sự thay đổi của thành mạch có thể ảnh hưởng đến chất lượng tín hiệu hoặc mối quan hệ giữa tín hiệu cảm biến và huyết áp.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với thuật toán được xây dựng từ dữ liệu của một nhóm người nhưng áp dụng cho quần thể rộng hơn. AHA nhận định hiệu năng có thể khác nhau theo màu da, tuổi, thể trạng và tình trạng sức khỏe.

Giới hạn lớn nhất nằm ở kiểm định ngoài đời thực

Một thiết bị có thể đạt kết quả tốt trong nghiên cứu nhưng vẫn chưa đủ bằng chứng để dùng như máy đo huyết áp lâm sàng.

ESH đề xuất không chỉ kiểm tra độ chính xác khi người dùng ngồi yên mà còn đánh giá nhiều tình huống:

·         Độ chính xác tuyệt đối ở trạng thái tĩnh

·         Ảnh hưởng của vị trí thiết bị

·         Khả năng theo dõi huyết áp giảm sau can thiệp

·         Thay đổi huyết áp giữa lúc thức và ngủ

·         Khả năng theo dõi huyết áp tăng khi vận động

·         Độ ổn định khi thời gian từ lần hiệu chuẩn trước kéo dài

Các phép thử này tồn tại vì một thuật toán có thể tái tạo tốt giá trị quanh thời điểm hiệu chuẩn nhưng không nhất thiết theo kịp những biến đổi sinh lý xảy ra hàng giờ, hàng ngày hoặc hàng tháng.

Đây cũng là điểm khác biệt giữa độ chính xác kỹ thuật trong một thí nghiệm và độ tin cậy để đưa ra quyết định y tế ngoài đời thực.

ISO 81060-2:2018 hiện là tiêu chuẩn cho nghiên cứu lâm sàng đối với thiết bị đo huyết áp tự động gián đoạn sử dụng vòng bít. Bản thân tiêu chuẩn này không được xây dựng để bao phủ đầy đủ mọi tình huống của smartwatch không vòng bít.

AHA năm 2025 cũng cho rằng tiêu chuẩn dành cho các thiết bị cuffless vẫn đang phát triển và các phương pháp hiện tại chưa phản ánh đầy đủ điều kiện sử dụng thực tế.

Vì vậy, nhãn “đã được nghiên cứu” chưa đủ. Cần xem đúng model có được kiểm định hay không, kiểm định bằng giao thức nào, trên đối tượng nào và trong hoàn cảnh nào.

Có nên dùng smartwatch để theo dõi tăng huyết áp?

Có thể sử dụng smartwatch như một nguồn thông tin bổ sung nếu thiết bị có chức năng được phê duyệt phù hợp và người dùng hiểu giới hạn của nó. Nhưng với phần lớn smartwatch không vòng bít, không nên dùng kết quả như phương tiện duy nhất để chẩn đoán tăng huyết áp hoặc tự điều chỉnh thuốc.

AHA/ACC 2025 vẫn nhấn mạnh vai trò của theo dõi huyết áp tại nhà bằng phương pháp chuẩn hóa và khuyến cáo tránh dựa vào thiết bị không vòng bít, bao gồm smartwatch, cho phép đo chính xác cho đến khi các công nghệ này chứng minh được độ chính xác và độ tin cậy cao hơn.

FDA cũng phát hành cảnh báo an toàn vào tháng 9/2025 đối với thiết bị và phần mềm đeo được tuyên bố đo hoặc ước tính huyết áp nhưng chưa được FDA cho phép lưu hành cho mục đích đó. Cơ quan này cảnh báo phép đo sai có thể dẫn đến bỏ sót huyết áp cao hoặc thấp, trì hoãn chăm sóc hoặc thay đổi điều trị không phù hợp.

Về thực hành, có thể hiểu vai trò của từng thiết bị như sau:

Danh sách ValidateBP hiện cũng ưu tiên các thiết bị huyết áp đã được kiểm định độc lập và nêu rằng hướng dẫn lâm sàng ưu tiên máy đo bắp tay đã xác nhận độ chính xác cho tự đo huyết áp tại nhà.

Làm thế nào để biết một smartwatch đo huyết áp đáng tin đến đâu?

Thay vì chỉ nhìn vào việc đồng hồ có hiển thị hai con số tâm thu và tâm trương, nên kiểm tra một chuỗi bằng chứng.

Thứ nhất, xác định nguyên lý đo. Nếu là thiết bị không vòng bít sử dụng PPG và thuật toán, cần hiểu rằng đây thường là phép ước tính phụ thuộc nhiều hơn vào hiệu chuẩn. Nếu thiết bị có vòng bít thực sự, cơ chế đo và tiêu chuẩn đánh giá có thể khác.

Thứ hai, kiểm tra đúng model. Bằng chứng của một sản phẩm không tự động áp dụng cho mẫu đồng hồ khác cùng thương hiệu. Thậm chí thay đổi cảm biến, thuật toán hoặc firmware cũng có thể ảnh hưởng hiệu năng.

Thứ ba, xem nghiên cứu kiểm định độc lập. Một nghiên cứu có giá trị hơn quảng cáo khi nó mô tả rõ thiết bị tham chiếu, số người tham gia, dải huyết áp, sai lệch trung bình, độ lệch chuẩn và giao thức kiểm định.

Thứ tư, xem thiết bị có cần hiệu chuẩn hay không. Nếu có, độ tin cậy của smartwatch phụ thuộc vào chính máy huyết áp dùng làm chuẩn và kỹ thuật hiệu chuẩn.

Thứ năm, phân biệt chứng nhận quản lý với độ chính xác tuyệt đối. Việc một thiết bị được cơ quan quản lý cho phép lưu hành không có nghĩa mọi phép đo trong mọi điều kiện đều chính xác; AHA vẫn khuyến nghị xem xét cả tình trạng kiểm định và dữ liệu thực tế của từng thiết bị.

Cuối cùng, đối chiếu khi kết quả bất thường. Nếu smartwatch cho con số khác xa mức thường thấy, kết quả thay đổi đột ngột hoặc không phù hợp với phép đo trước đó, nên kiểm tra lại bằng máy huyết áp bắp tay đã được kiểm định với kỹ thuật đo chuẩn thay vì suy luận trực tiếp từ một lần đo trên đồng hồ.

Vì vậy, với câu hỏi đồng hồ thông minh đo huyết áp có chính xác không, câu trả lời phù hợp nhất là: một số thiết bị có thể đạt độ chính xác khá tốt trong điều kiện kiểm định hoặc sau hiệu chuẩn, nhưng smartwatch nói chung chưa thể được xem là phương án thay thế tương đương cho máy đo huyết áp bắp tay đã được xác nhận độ chính xác.

Giới hạn không chỉ nằm ở chất lượng cảm biến. Nó nằm trong toàn bộ chuỗi từ nguyên lý ước tính, dữ liệu dùng để xây dựng thuật toán, hiệu chuẩn, tư thế, chuyển động, đặc điểm người dùng cho tới khả năng duy trì độ chính xác khi huyết áp thực sự thay đổi.

Smartwatch vì thế có giá trị nhất khi được xem như công cụ bổ sung để quan sát xu hướng và gợi ý thời điểm cần kiểm tra lại, chứ không phải một thiết bị mặc định đủ cơ sở để tự chẩn đoán tăng huyết áp hoặc thay đổi điều trị.